Thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản: Quản lý và Doanh nghiệp đều vướng

Việc thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản của doanh nghiệp là đúng đắn về mặt pháp lý và chủ trương của Đảng, Nhà nước. Đây là một chính sách mới, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, đồng thời là tiền đề quan trọng để đầu tư cho hạ tầng cơ sở, an sinh xã hội, cải tạo môi trường và những hệ lụy khác do khai thác khoáng sản gây ra cho địa phương.


Đột phá
Luật Khoáng sản 2010 và các văn bản hướng dẫn được ban hành và thực thi đã góp phần không nhỏ đưa công tác quản lý Nhà nước về hoạt động khoáng sản đi vào nề nếp. Điểm mang tính đột phá trong Luật là quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Theo đó, các doanh nghiệp và cá nhân có đủ điều kiện vào đấu giá, trả giá cao hơn thì người đó được Nhà nước cấp mỏ, còn những trường hợp không đấu giá và những trường hợp được cấp trước ngày Luật Khoáng sản 2010 có hiệu lực, phần trữ lượng còn lại phải đóng tiền cấp quyền. Việc thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là nhằm công bằng với những người đấu giá. 
Nghị định 203/2013/NĐ-CP ban hành ngày 28/11/2013 là văn bản quy định chi tiết Khoản 3 Điều 77 Luật Khoáng sản 2010 về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; phương thức thu, chế độ quản lý và sử dụng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản. Nghị định cũng quy định rõ, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản nộp 70% cho ngân sách trung ương, 30% cho ngân sách địa phương đối với giấy phép do Trung ương cấp. Đối với giấy phép do UBND cấp tỉnh cấp, 100% tiền cấp quyền khai thác nộp ngân sách địa phương. Tổ chức, cá nhân được cấp quyền khai thác khoáng sản nộp tiền theo thông báo của Cục Thuế địa phương.
Còn nhiều khó khăn
Theo các chuyên gia, mục đích mà Nghị định hướng tới là nhằm góp phần hạn chế tình trạng khai thác khoáng sản bừa bãi, nhỏ lẻ. Việc đưa ra mức thu tiền cấp quyền khoáng sản còn mục đích loại bỏ những doanh nghiệp nhỏ lẻ, yếu kém, không có khả năng cạnh tranh; đồng thời góp phần quản lý tài nguyên khoáng sản của Quốc gia, bảo vệ tài nguyên môi trường, phục vụ tốt hiệu quả tài nguyên đất nước…
Với mức thu và thời gian thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản thực sự gây “sốc” cho các Doanh nghiệp.
Tuy nhiên, khi bắt tay triển khai trong thực tế, không chỉ khối doanh nghiệp đối mặt với khó khăn làm sao để có đủ tiền đóng tiền cấp quyền, mà ngay cả cơ quan quản lý tại địa phương cũng sẽ gặp nhiều khó khăn về nhân lực, trình độ khi hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện kê khai và xử lý hồ sơ chỉ trong vòng 60 ngày… Ông Nguyễn Văn Thuấn, Tổng cục trưởng Tổng cục Địa chất và Khoáng sản cho biết, Nghị định số 203/2013/NĐ-CP ra đời để hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản năm 2010 là đúng lộ trình và cấp thiết. Việc thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản của doanh nghiệp là đúng đắn về mặt pháp lý và chủ trương của Đảng, Nhà nước. Đây là một chính sách mới, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước; đồng thời là tiền đề quan trọng để Nhà nước, Chính phủ có nguồn thu để đầu tư cho hạ tầng cơ sở, an sinh xã hội, cải tạo môi trường và những hệ lụy khác do khai thác khoáng sản gây ra cho địa phương. Khi triển khai xây dựng Nghị định số 203/2013/NĐ-CP cho thấy sự thống nhất về mặt nhận thức, hiểu rõ về cách làm trong toàn bộ hệ thống là chìa khóa để triển khai thành công nhiệm vụ thu ngân sách Nhà nước đã được quy định trong Luật Khoáng sản năm 2010, vốn được coi là một việc khó, nhiều va chạm.
Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp cho rằng, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản được tính theo công thức: T = QxGxK1xK2xR là chưa hợp lý. Nhóm các doanh nghiệp khai thác đá vôi, đá hoa trắng… cho rằng: Thực tế hiện nay trữ lượng khoáng sản của hầu hết các doanh nghiệp đều không đúng với thực tế.
Điều đáng nói, theo các doanh nghiệp thì việc áp dụng thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản nếu áp dụng đúng từ thời điểm Luật Khoáng sản sửa đổi có hiệu lực từ 1/7/2011 thì đến nay, số tiền mà các doanh nghiệp phải nộp ít nhất cũng hàng chục tỉ đồng, còn như Tập đoàn Than- Khoáng sản Việt Nam, con số này lên đến mấy nghìn tỉ đồng. Đại diện một doanh nghiệp ở Lai Châu còn phát biểu, với mức thu và thời gian thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản được quy định như trong Nghị đinh thực sự gây “sốc” cho các doanh nghiệp.